Eksperymenty dla dzieci w domu, 15 prostych doświadczeń z kartą obserwacji

Zanim zaczniesz, trzy zasady na każde doświadczenie

Dziecko w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym uczy się najwięcej wtedy, gdy samo dotyka, miesza i obserwuje, a dorosły stoi obok. Dlatego każde z piętnastu doświadczeń zakłada obecność opiekuna od początku do końca. Nie ma tu ognia, ostrych narzędzi ani środków chemicznych z szafki pod zlewem.

• Przed startem zapytaj, czy ktoś ma alergię na produkty, których użyjesz, na przykład na mleko, zboża albo cytrusy.
• Drobne elementy, jak fasola, rodzynki czy guziki, zostają poza zasięgiem dzieci poniżej trzech lat.
• Stół przykryj ręcznikiem albo tacą, bo woda wyleje się częściej, niż się spodziewasz.
• Nic z doświadczenia nie trafia do ust, nawet jeśli to produkty spożywcze.

Zanim dziecko cokolwiek zrobi, niech powie, co jego zdaniem się stanie. To jedno zdanie zmienia zabawę w hipotezę, a hipotezę później można sprawdzić.

Pięć doświadczeń z wodą

Woda jest najtańszym i najbardziej wdzięcznym materiałem badawczym. Każde z poniższych doświadczeń zajmuje od pięciu do piętnastu minut.

• Pływa czy tonie. Materiały: miska z wodą, korek, moneta, kamyk, spinacz, plastikowa nakrętka. Pytanie: co zostanie na powierzchni i dlaczego tak myślisz.
• Chodząca woda. Materiały: trzy szklanki, ręczniki papierowe, barwnik spożywczy. Pytanie: dokąd dojdzie kolorowa woda po kilku godzinach.
• Lód w soli. Materiały: dwie kostki lodu, talerzyki, łyżeczka soli. Pytanie: która kostka stopi się szybciej i skąd to wiemy.
• Kropla na monecie. Materiały: moneta, pipeta lub łyżeczka, woda. Pytanie: ile kropli zmieści się, zanim woda się przeleje.
• Tęcza w szklance. Materiały: woda, lampka lub latarka, lustro, biała kartka. Pytanie: gdzie na kartce pojawi się kolorowy pas.

Pięć doświadczeń z powietrzem, ruchem i siłami

Powietrza nie widać, ale da się je złapać w balon, pod kubek albo w rurkę. Dzieci lubią doświadczenia, w których coś się rusza po ich dotknięciu.

• Kubek do góry dnem. Materiały: przezroczysty kubek, miska z wodą, kulka papieru. Pytanie: czy papier zamoknie, gdy wsuniemy kubek pionowo w wodę.
• Balon i elektryczność. Materiały: balon, kawałki bibułki, swetr. Pytanie: co zrobią skrawki, gdy zbliżymy do nich natarty balon.
• Wyścig samochodzików. Materiały: deska lub gruba tektura, książki, zabawkowy samochód, ręcznik. Pytanie: na jakiej nawierzchni auto zajedzie najdalej.
• Latająca kartka. Materiały: dwie kartki A4. Pytanie: która kartka spadnie wolniej, gładka czy zgnieciona w kulkę.
• Dmuchanie rurką. Materiały: słomka, woda z kroplą płynu do naczyń, talerz. Pytanie: jak duży bąbel uda się zrobić bez pęknięcia.

Pięć doświadczeń z kuchni, kolorów i roślin

Ostatnia piątka korzysta z rzeczy, które dzieci i tak widzą codziennie, a rzadko zastanawiają się, jak działają.

• Barwna łodyga. Materiały: biała stokrotka lub łodyga selera, woda, barwnik spożywczy. Pytanie: jak zmieni się kolor po jednej nocy.
• Ziarno w wacie. Materiały: wata, słoik, nasiona rzeżuchy, woda. Pytanie: po ilu dniach zobaczymy pierwszy kiełek.
• Tańczące rodzynki. Materiały: szklanka wody gazowanej, kilka rodzynek. Pytanie: co zrobią rodzynki po minucie.
• Mieszanka kolorów. Materiały: trzy przezroczyste kubki, woda, barwniki żółty, czerwony i niebieski. Pytanie: jaki kolor powstanie z połączenia dwóch.
• Cień o różnych porach. Materiały: patyczek wbity w doniczkę, kreda lub kartka. Pytanie: jak zmienia się długość cienia rano i po południu.

Karta obserwacji zamiast pytania co zrobiliśmy

Najczęstsze pytanie po zabawie brzmi, czego się nauczyliśmy, a dziecko odpowiada wzruszeniem ramion. Karta obserwacji zmienia tę rozmowę. Ma cztery proste pola i mieści się na jednej kartce.

• Narysuj, co widzisz na początku, i narysuj to samo po doświadczeniu.
• Zaznacz buźkę, jeśli wynik zgadza się z tym, co przewidywałeś, albo gwiazdkę, jeśli zaskoczył.
• Policz, ile kropli, kulek lub minut potrzeba było do zmiany.
• Dokończ zdanie: myślę, że tak się stało, bo.

Pierwsze trzy punkty nie wymagają pisania, więc poradzi sobie z nimi pięciolatek. Ostatni można wypełnić ustnie, a dorosły zapisuje odpowiedź. Starsze dzieci z klas pierwszej do trzeciej same dopisują wnioski, a ich rysunki z kolejnych doświadczeń układają się w mały zeszyt badacza.

Jak przygotować własną kartę w minutę

Ręczne rysowanie karty do każdego doświadczenia zajmuje więcej czasu niż samo doświadczenie. Jeśli prowadzisz zajęcia, taka praca powtarza się co tydzień. W eksperymenty dla dzieci wpisujesz temat i wiek grupy, a Odkrywcze przygotowuje listę materiałów, przebieg krok po kroku, zasady bezpieczeństwa i kartę obserwacji do druku na A4.

Dla młodszych dzieci sprawdzą się dłuższe polecenia ustne i więcej rysowania. Nauczyciel pracujący z całą grupą znajdzie gotowe układy w eksperymenty w przedszkolu, a dla klas pierwszej do trzeciej przygotowano eksperymenty dla dzieci klas 1 3 z poleceniami do samodzielnego czytania. Nauczyciel zawsze sprawdza treść i może ją edytować przed wydrukiem.

W domu te same karty można drukować na zwykłej drukarce. Jeśli dziecko pracuje z terapeutą, osobna wersja z dostosowaniem skraca polecenia i powiększa pola do rysowania.